Definitie van PGB
Een Persoonsgebonden Budget (PGB) is een subsidie die de overheid verstrekt zodat u zelf uw zorg kunt inkopen. In plaats van dat een zorginstelling de zorg direct levert — zogenoemde zorg in natura — ontvangt u een budget en kiest u zelf wie uw zorgverlener is, wanneer de zorg plaatsvindt en op welke manier.
Het PGB bestaat in Nederland al sinds de jaren negentig en heeft als doel mensen met een langdurige of complexe zorgbehoefte meer autonomie en keuzevrijheid te geven. Met een PGB bent u in de letterlijke zin de regisseur van uw eigen zorg.
Belangrijk: PGB is géén salaris of inkomen. Het is een geoormerkt budget dat uitsluitend mag worden besteed aan vergunde zorgactiviteiten. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) beheert het budget en betaalt uw zorgverleners namens u via het zogeheten trekkingsrecht.
Wie heeft recht op PGB?
Niet iedereen die zorg nodig heeft, heeft automatisch recht op een PGB. U moet voldoen aan een aantal voorwaarden die per wet kunnen verschillen. In het algemeen geldt:
- U heeft een vastgestelde medische of sociale indicatie nodig, afgegeven door een onafhankelijke instantie (zoals het CIZ, een gemeente of een wijkverpleegkundige).
- U bent zelfredzaam genoeg om een PGB te beheren, of u heeft iemand die dat voor u doet (een wettelijk vertegenwoordiger of gemachtigde).
- U kunt duidelijk beschrijven welke zorg u nodig heeft en waarom dat met een PGB beter gaat dan via zorg in natura.
- Het PGB moet aantoonbaar gelijkwaardig of beter zijn dan de alternatieven in uw situatie.
Of u daadwerkelijk in aanmerking komt, wordt bepaald door de wet waaronder uw zorgbehoefte valt. Er zijn vier wetten relevant: de WLZ, de WMO, de Jeugdwet en de ZVW. Meer hierover leest u verderop in dit artikel.
Hoe werkt PGB in de praktijk?
Zodra u een indicatie heeft gekregen en het PGB is toegekend, sluit u een zorgovereenkomst met uw zorgverlener. In die overeenkomst legt u vast welke zorg er wordt verleend, hoe vaak, voor welk tarief en wat er gebeurt bij ziekte of vakantie van de zorgverlener.
Die overeenkomst stuurt u naar de SVB. De SVB registreert uw zorgverlener en maakt het mogelijk dat hij of zij declaraties kan indienen. U keurt als budgethouder de ingediende uren goed — of af — en de SVB betaalt rechtstreeks aan uw zorgverlener. Lees meer over hoe dit in de praktijk werkt in ons stappenplan voor PGB declareren bij de SVB.
Als budgethouder draagt u een regierol: u stelt het zorgplan op, houdt een administratie bij en bent eindverantwoordelijk voor de rechtmatige besteding van het budget. De SVB en uw indicerende instantie houden hierop toezicht. Wilt u precies weten hoe u dit aanpakt? Lees dan onze stap-voor-stap gids over PGB aanvragen.
PGB onder de vier wetten
Welke wet van toepassing is, hangt af van de aard en intensiteit van uw zorgbehoefte. Hieronder vindt u een overzicht van de vier relevante wetten.
| Wet | Doelgroep | Aanvragen bij |
|---|---|---|
| WLZ (Wet langdurige zorg) | Mensen met een blijvende, intensieve zorgbehoefte — zoals dementie, een ernstige verstandelijke of lichamelijke beperking | Zorgkantoor |
| WMO (Wet maatschappelijke ondersteuning) | Thuiszorg, begeleiding bij dagelijkse activiteiten, dagbesteding, kortdurend verblijf | Gemeente |
| Jeugdwet | Kinderen en jongeren tot 18 jaar met een hulpbehoefte op het gebied van opgroeien of opvoeding | Gemeente |
| ZVW (Zorgverzekeringswet) | Verpleging en verzorging thuis (wijkverpleging) voor mensen die dat vanwege ziekte of aandoening nodig hebben | Zorgverzekeraar |
De hoogte van uw budget en de geldende tarieven verschillen sterk per wet. Bekijk ons volledig overzicht van PGB-tarieven 2026 voor actuele bedragen per zorgsoort.
Voordelen van PGB
Het PGB heeft grote voordelen ten opzichte van zorg in natura, met name voor mensen met een specifieke of complexe zorgbehoefte:
- Eigen regie: U bepaalt zelf wie uw zorgverlener is, op welke tijden de zorg plaatsvindt en op welke manier — volledig afgestemd op uw dagritme en voorkeuren.
- Maatwerk: Zorg in natura wordt standaard aangeboden; PGB geeft u de vrijheid om precies de zorg in te kopen die bij u past.
- Continuïteit: U kunt werken met één vertrouwde zorgverlener die uw situatie door en door kent, in plaats van steeds wisselende medewerkers van een zorginstelling.
- Flexibiliteit: De zorg kan worden ingepland op momenten die voor u het best uitkomen, ook op ongebruikelijke tijden of locaties.
- Vergoeding van mantelzorg: Onder bepaalde voorwaarden kunt u een familielid, partner of vriend betalen als zorgverlener. Dit is een populaire reden om voor PGB te kiezen.
Tip: Veel budgethouders kiezen PGB specifiek om hun mantelzorger te kunnen betalen. Dit is toegestaan, mits u een geldige zorgovereenkomst sluit en de zorgverlener voldoet aan de gestelde eisen van uw indicerende instantie.
Verantwoordelijkheden en aandachtspunten
Een PGB biedt vrijheid, maar vraagt ook verantwoordelijkheid. Als budgethouder bent u feitelijk werkgever of opdrachtgever van uw zorgverlener. Dat betekent:
- U sluit een juridisch bindende zorgovereenkomst af en bent daarvoor verantwoordelijk.
- U voert een administratie bij van geleverde zorguren en ingediende declaraties.
- Het budget mag uitsluitend worden besteed aan zorgactiviteiten die in uw beschikking zijn opgenomen.
- Bij onterechte bestedingen kan de indicerende instantie het budget gedeeltelijk of volledig terugvorderen.
- Jaarlijks legt u verantwoording af over de besteding van uw PGB.
De administratieve last kan voor sommige mensen zwaar zijn. Gelukkig zijn er organisaties die u hierbij kunnen ondersteunen, zoals MEE, Per Saldo of onafhankelijke PGB-bureaus.
Veelgestelde vragen over het PGB
Mag ik een familielid betalen met een PGB?
Ja. Een familielid, buur of kennis kunt u vanuit uw PGB betalen als informele zorgverlener. De afspraak moet wel worden vastgelegd in een zorgovereenkomst die de SVB goedkeurt, en uw gemeente of zorgkantoor bepaalt of de zorg als formeel of informeel wordt aangemerkt. Dat onderscheid bepaalt het tarief; zie het verschil tussen het formele en informele tarief.
Wat is het verschil tussen PGB en zorg in natura?
Bij zorg in natura regelt uw gemeente of zorgkantoor de zorg en bent u gebonden aan een gecontracteerde aanbieder. Met een PGB krijgt u een budget en kiest u zelf uw zorgverlener, maar regelt u ook zelf de administratie en de zorgovereenkomsten.
Is een PGB inkomen? Moet ik er belasting over betalen?
Nee. Een PGB is geen inkomen maar geoormerkt geld om zorg mee in te kopen; u ontvangt het niet op uw eigen rekening, de SVB betaalt uw zorgverleners rechtstreeks. De zorgverlener die u ermee betaalt, betaalt wel belasting over die inkomsten. Vraag bij twijfel na bij de Belastingdienst.
Kan ik een PGB en zorg in natura combineren?
Vaak wel. Veel budgethouders nemen een deel van hun zorg in natura af en kopen de rest zelf in met een PGB. Uw gemeente, zorgkantoor of zorgverzekeraar beoordeelt of die combinatie in uw situatie mogelijk is en legt dat vast in de beschikking.
Wat gebeurt er met mijn PGB als ik verhuis naar een andere gemeente?
Dat hangt af van de wet. Een PGB via de WMO of de Jeugdwet loopt via uw gemeente, dus bij een verhuizing beoordeelt uw nieuwe gemeente uw aanvraag opnieuw en kan het budget anders uitvallen. Een PGB via de WLZ of de ZVW is landelijk geregeld en verhuist met u mee. Meld een verhuizing altijd vooraf.
Hoe lang duurt het voordat een PGB is toegekend?
Dat verschilt per wet en per instantie. De beslistermijn die voor uw aanvraag geldt, staat in de ontvangstbevestiging of de beschikking van de gemeente, het CIZ of uw zorgverzekeraar. Reken daarnaast op tijd voor het indicatiegesprek en het opstellen van uw budgetplan; die stappen staan in onze gids voor PGB aanvragen.
Kan mijn PGB worden stopgezet?
Ja. Uw PGB loopt af als uw indicatie verloopt, en kan tussentijds worden stopgezet of teruggevorderd als u zich niet aan de voorwaarden houdt, bijvoorbeeld als de zorg niet is geleverd zoals afgesproken of als de administratie niet klopt. U ontvangt daarover altijd een besluit, waartegen u bezwaar kunt maken.
Wie controleert of ik mijn PGB goed besteed?
De instantie die het budget toekent: uw gemeente bij de WMO en de Jeugdwet, het zorgkantoor bij de WLZ en uw zorgverzekeraar bij de ZVW. De SVB voert de betalingen uit en toetst of declaraties kloppen met de zorgovereenkomst. Bewaar daarom alle overeenkomsten, facturen en urenoverzichten.
Volgende stap: PGB aanvragen
Bent u overtuigd van de voordelen van het PGB en wilt u weten hoe u het aanvraagt? In onze stap-voor-stap gids voor PGB aanvragen leggen we elk onderdeel van het proces uit: van de indicatiestelling tot de eerste betaling door de SVB. Ook leest u er praktische tips om valkuilen te vermijden en uw aanvraag zo sterk mogelijk te maken.
Wilt u eerst weten wat uw zorg u gaat kosten? Bekijk dan het overzicht van PGB-tarieven 2026, met tariefbanden voor formele en informele zorg per wet.
Bent u al op zoek naar een begeleider? Lees onze gids over het vinden van een PGB-begeleider of zoek direct via MijnZorgDirect — een platform gericht op PGB-zorgverleners.